In de huid kruipen van je favoriete historische held en zijn heldendaden nog eens overdoen? Of een keer rechtsaf slaan, in plaats van links, en heel nieuwe avonturen beleven?
GEPUBLICEERD IN CONTROL NUMMER 1
Sinds het prille begin van computergames bestaat er een innige band met de geschiedschrijving. Meer dan logisch want wie wil nu niet in de huid kruipen van een historische figuur om diens grootse daden nog eens dunnetjes over te doen? Maar games zijn ook bij uitstek het medium om te onderzoeken wat er gebeurt als feiten worden genegeerd en een alternatieve geschiedenis de kans krijgt.
In het werk van SF-schrijver Isaac Asimov speelt de theorie van het historicisme een belangrijke rol. De aanhangers van het historicisme geloven dat er patronen bestaan in de geschiedenis die, indien we ze herkennen, ons in staat stellen de toekomst in grote lijnen te voorspellen. Daarbij wordt uitgegaan van de aanname dat kleine gebeurtenissen geen rol spelen.
Beïnvloedbare geschiedenis
Zowel het historicisme als de ontwikkelaars van games gaan uit van variabelen. Een game als Rome Total War kun je spelen als een invloedrijke Romeinse familie of als één van de vijanden zoals Carthago. Zulke historische RTS-games gebruiken variabelen om een vastomlijnd doel te bereiken binnen de context van een bepaalde periode. Concrete zaken als grondstoffen, kapitaal en manschappen zijn daarbij belangrijker dan ideologische of politieke invloeden. Historische games laten de speler een deel van de geschiedenis naspelen. Ben je niet in staat de historische gebeurtenis tot een goed einde te brengen, dan mag je opnieuw beginnen en net zo lang proberen tot het Romeinse rijk is gesticht of de Franse stranden weer in handen zijn van de geallieerden.
Alternatieve Napoleon
Maar, wat als de bekende geschiedenis wordt losgelaten en er een nieuwe voor in de plaats komt. Stel, je start een RTS-game en de interface meldt de keuzes: Romeinse rijk, Frankische rijk, Napoleontische oorlogen, et cetera. Elk onderwerp staat voor een bepaalde periode die je kunt beïnvloeden, geïnspireerd op de “Wat als?”-gedachte. Oorzaak en gevolg volgens de wetmatigheden van het historicisme.
De game start op een moment in de geschiedenis dat nog vele mogelijkheden open laat. Zoals de kroning van Napoleon in 1804. In werkelijkheid kreeg de Franse keizer daarna te maken met verschillende vijandige coalities, maar wat als...? Wat als Napoleon bijvoorbeeld in staat was geweest het bondgenootschap met Rusland te behouden en dus geen reden had met zijn gigantische leger Rusland binnen te vallen. Op welke manier zouden de andere landen hebben gereageerd, uitgaande van hun historische achtergrond, cultuur, machthebbers en diplomatieke of militaire vaardigheden? Frankrijk wordt, door zijn nauwe banden met Rusland en het behoudt van troepen, een stabiele en uiterst machtige mogendheid.
Creativiteit
De keizer kan zich concentreren op andere problemen, zoals het aanpakken van aartsvijand Engeland. De speler krijgt nu de keuze: zoeken we bondgenoten, moet aartsvijand Engeland eerst worden aangepakt, zal de keizer zich op de verovering van Afrika moeten richten? Het is afhankelijk van de creativiteit van de makers, maar een dergelijke game moet in een afgebakende periode, bijvoorbeeld tot het congres van Wenen in 1815, tientallen alternatieve tijdlijnen kunnen bevatten.
Onvermijdelijke oorlog
De geschiedenis werd zojuist herschreven, letterlijk herschreven. In deze game gaat het niet om overwinnen maar om keuzes. Het zou mooi zijn wanneer de makers de speler op het einde trakteren op een herschreven pagina uit een geschiedenisboek! Misschien lukt het Napoleon wel Engeland te veroveren. Zodat het Oostfront ditmaal niet Napoleons ondergang wordt, zoals 130 jaar later ook Hitler overkwam. Over Hitler gesproken: Wat als Hitler nooit aan de macht was gekomen? Kijk de intro van Command & Conquer: Red Alert en zie hoe Albert Einstein terug reist in de tijd en een jonge Adolf uit de weg ruimt. Speel vervolgens het spel en je weet dat de geschiedenis weliswaar een iets andere wending had genomen, maar dat de oorlog onvermijdelijk was geweest. |
Verander de geschiedenis
Het idee voor een game waarbij je de mogelijkheid hebt de geschiedenis te veranderen is natuurlijk niet nieuw. Er zijn verschillende games die een alternatieve tijdlijn mogelijk maken. Een aantal jaren geleden gaf het spel Theocracy je de optie om met de Maya’s Columbus te verslaan en zo de Spaanse overheersing van het Zuid-Amerikaanse continent te voorkomen. In Civilization IV kun je ook de geschiedenis van verschillende volken herschrijven. Het verschil met een benadering vanuit het historicisme is dat men niet redeneert vanuit de bestaande geschiedenis. Het is botweg zorgen dat je stad of basis meer troepen kan leveren zodat je een overwicht hebt in de strijd. Nationalistische sentimenten, historische gebeurtenissen of politieke verhoudingen doen op dat moment niet ter zake. Meer recente voorbeelden zijn World in Conflict (de Koude Oorlog eindigt niet met de val van de muur maar met een Russische invasie) en Turning Point: Fall of Liberty (waarin de Nazi’s de Verenigde Staten onder de voet lopen). Van die laatste game zijn de beelden bij dit artikel afkomstig.
Invloed van historicisme
Isaac Asimov
De Amerikaanse schrijver Isaac Asimov is niet de enige die beïnvloed werd door de theoretische aanname dat de toekomst geanalyseerd kon worden.
Hegel
In het werk van filosoof Hegel komt het idee van these, antithese en synthese naar voren, waarbij de synthese een aanname is voor mogelijke toekomstige gebeurtenissen.
Karl Marx
Het bekendste werk waarin het historicisme, in dit geval een onderdeel van de speculatieve geschiedfilosofie, een rol speelt is “het Kapitaal” van Karl Marx waarin hij de ondergang van het kapitalisme voorspelt.
Charles Darwin
Maar ook bij Charles Darwin zien we een variant terug in zijn evolutietheorie, die deels de oorsprong van soorten verklaart maar tevens een visie geeft op de ontwikkeling die nog moet volgen.
